Kaynak : https://www.wur.nl/en/longread/fight-against-devastating-citrus-disease
Yazar : Dr. Lina Russ
Çok yıkıcı bir bakteri hastalığı, dünya çapındaki portakal, limon ve mandarin yetiştiriciliğini tehdit ediyor. Narenciye bahçeleri harap olurken Wageningen araştırmacıları, bakterinin DNA’sını anlamaya çalışarak ağaçları kurtarmaya çalışıyor.
Florida’da araba plakalarının merkezinde belirgin bir şekilde portakal meyvesi görülebilir. Bu eyalet, narenciye yetiştiriciliği ile ayrılamaz bir şekilde bağlantılıdır. Florida’da onbinlerce hektar tarım alanında portakal yetiştirilir ve 2021 yılı verilerine göre 30.000 çalışanı ve 7 milyar dolarlık değeri ile çok önemli bir sektördür.
Ancak Amerika Birleşik Devletleri’nde portakal ve diğer turunçgillerin yetiştiriciliği çökmüş durumda. 2006 yılı ile kıyaslandığında Florida’nın toplam üretimi %90 azalmış durumda. Hüzünlü bir genç çiftçi, yerel bir televizyon kanalına verdiği röportajda “Geçtiğimiz birkaç yıl içinde; yılda 150 milyon kutu portakaldan 10 milyon kutuya düştük. Buradan her geçtiğimde, terk edilmiş başka bir meyve bahçesi görüyorum.” diye de ekledi.
Narenciye üretimindeki düşüş tek bir sebebe bağlı değil, ama en büyük sebep, “Citrus greening disease” denen HLB hastalığı.
Bahçenizde HLB gördüğünüz zaman, verimde %70 ile %80 arasında verim kaybı bekleyebilirsiniz.
Jan van der Wolf
Jan van der Wolf ; HLB konusunda Wageningen’de 2020 yılından, emekli olduğu Nisan 2025 yılına kadar çalışmış bir bakteriyologdur. Kendisi ve ekibi, bu narenciye hastalığının ardındaki bakteriyi daha iyi anlamayı hedefliyor.
Yellow dragon – 黃龍 – Sarı Ejderha
HLB, Çincede “Sarı Ejderha hastalığı” anlamına gelen huánglóngbìng kelimesinin kısaltmasıdır. Çinli çiftçiler, bu hastalık ile 19.yy’da karşılaştı. Çin, şu ana kadar 100 milyondan fazla enfekte narenciye ağacını imha etti; Brezilya’da ise 56 milyondan fazlası kesildi. Van der Wolf ve arkadaşları, hastalıktan çok kötü etkilenmiş olan Etiyopya’daki meslektaşları ile ortak çalışmalar yürütüyor. HLB henüz Avrupa’da görülmemiş olabilir ancak Güney Avrupadaki ciddi narenciye üreticisi olan İspanya ve İtalya’da ciddi bir endişe olduğunu söyleyebiliriz.1
“HLB hastalığının simptomlarının görünmesi yıllar sürebilir.”
Sert ve Acı portakallar
HLB; minik, neredeyse görünmez bir düşman olan Candidatus Liberibacter bakterisi tarafından ortaya çıkar ve bu bakteri, Yaprak biti olarak da bilinen psyllidler tarafından yayılır. Psyllidler enfekte olmuş bitkileri emerek Liberibacter bakterisini vücutlarına alırlar. Bakteri, psyllidin tükürük bezlerine girer ve bu yolla bir sonraki bitkiye bulaşabilir. Van der Wolf, “Bakteri, uçan böcekler tarafından bulaştığı için bir mahsulden diğerine çok hızlı bir şekilde yayılabilir.” diye açıklıyor.
Ancak hastalık yavaş ilerliyor: “Belirtilerin ortaya çıkması aylar, hatta yıllar sürebilir.” diyor Van der Wolf. “Bu durum, tarladaki hangi ağaçların enfekte olduğunu ve kesilmesi gerektiğini belirlemeyi çok daha zor hale getiriyor. Üstelik belirtileri fark etmek her zaman kolay olmuyor. Örneğin; büyüme geriliği, yaprakların sararması ve dalların tuhaf bir şekilde dışarı doğru çıkmasıyla ortaya çıkan ‘tavşan kulağı’ gibi belirtiler görülebilir. Ancak bazı belirtiler başka hastalıklara ya da mineral eksikliğine de işaret edebilir.”
Enfekte meyvelerin suları çok acı olduğu için kullanılamıyor, meyveler de çok sert ve deforme olabiliyor. Meyveler de turuncuya dönmek yerine yeşil renkte kalıyor, bu sebeple HLB hastalığı genel olarak “Citrus greening” olarak da biliniyor.
Bunu durdurmak için yapılabilecek neredeyse hiçbir şey yok. Bir bitki enfekte olduğunda kurtarılması mümkün değildir. Bu yüzden yetiştiricilerin önceliği enfeksiyonun bulaşmasını engellemektir. Hastalığın vektörü olan Psyllidlerle mücadele etmek için insektisit kullanılıyor. Çiftçiler ayrıca yaprakların sararması, büyümenin durması veya dalların deforme olması gibi erken belirtilere dikkat ediyor; ardından hastalığın daha fazla yayılmasını önlemek için enfekte olmuş bitkileri mümkün olan en kısa sürede ortadan kaldırıyor.
Van der Wolf
Tuhafça “eksik” bakteri
Liberibacter tuhaf bir bakteridir.2 “Aslında işlevsiz sayılır.” diyor Van der Wolf. “Ortalama bir bakterinin genomu 5 milyon baz çiftine sahipken Liberibacter yalnızca 1,2 milyon baz çiftine sahip. Liberibacter türleri son derece özelleşmiştir, yalnızca tek bir bitkiyi hedef alır ve pek çok özelliğe sahip değildir. Genetik materyal açısından çok seçicidirler. Belki de bu yüzden bakterinin bu kadar başarılı olduğunu görüyoruz.”
Bu özel narenciye katili üzerine yapılan araştırmalar, portakal yetiştiriciliğini HLB’den korumak için hayati önem taşıyor, ancak bu zorlu bir görev. Bu bakteri o kadar özelleşmiştir ki konukçusu olmadan hayatta kalamaz — dolayısıyla Petri kabında da gelişemez. Bu, diğer bakterilerin aksine Liberibacter‘in araştırma amacıyla kültüre alınamayacağı anlamına gelir. “Liberibacter kültüre alınabilseydi, hastalıkla mücadele ve bitkilerin direnci üzerine yapılan araştırmalar için çok yararlı olurdu.”
Makalede özel olarak belirtilmemesine rağmen Liberibacter‘in taşıyıcısı bütün Psyllidae değildir.
Diaphorina citri (Asian citrus psyllid) —Liberibacter asiaticus ve americanius taşıyabilir;
ılıman-sıcak bölgelerde ana vektördür.
Trioza erytreae (African citrus psyllid) — Liberibacter africanus ile ilişkilidir;
serin, nemli bölgelerde ana vektördür.
BİTKİ SAĞLIĞI 